NASZE PUBLIKACJE, ARTYKUŁY I PORADY PRAWNE

Kary umowne i przewinienia z nimi związane

Kara umowna to nic innego jak zapis w umowie, mający na celu zmotywowanie jednej ze stron do należytego wywiązania się ze swoich obowiązków. Kara regulowana jest przepisami kodeksu cywilnego i obowiązuje osobę, która nie wykonała zadania, które obejmuje umowa lub zrobiła to nieprawidłowo. W jaki sposób korzystać z tego rodzaju zabezpieczeń? Jaka może być wysokość kary umownej i za jakie przewinienia grozi?

Najprościej rzecz ujmując, kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem zawartym w umowie. Jej celem jest zwiększenie skuteczności zapisów umowy, a także szans na to, że jej postanowienia faktycznie zostaną wykonane. Podstawą takiego elementu porozumienia jest art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że w dokumencie można zastrzec, iż naprawienie ewentualnej szkody, będącej wynikiem niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania znajdującego się w umowie będzie miało miejsce poprzez zapłatę z góry określonej sumy pieniędzy.

Kara w kwocie ustalonej podczas spisywania umowy może obowiązywać w przypadku ogólnego niewykonania lub nienależytego wykonania jej postanowień lub konkretnych, określonych przejawów ich wykonania lub nienależytego niewykonania (np. zwłoki w ich realizacji). Suma owej kary teoretycznie może być dowolna, jednak nie powinna być sposobem na nieuzasadnione wzbogacenie się uprawnionego.

 

 

Kara umowna dotyczy wyłącznie świadczeń niepieniężnych (np. wykonania jakiejś pracy na rzecz zleceniodawcy). Nie może zostać zastrzeżona w przypadku świadczenia pieniężnego.

Kara ta nie może być również traktowana jako zamiennik wywiązania się z obowiązków zapisanych w umowie, co oznacza, że wykonawca nie może się z nich zwolnić poprzez zapłatę kary umownej. Może to mieć miejsce jedynie za wyraźną zgodą drugiego kontrahenta.

Aby wprowadzenie zapisu o karze umownej spełniło swoją funkcję, należy odpowiednio go sporządzić. Często zdarza się, że takie zastrzeżenie okazuje się nieskuteczne, np. z powodu wysokości kary nieadekwatnej do ogólnej zapłaty. Dobrym pomysłem jest więc odwołanie się do tej kwoty – przykładowo, kara może wynosić 0,5% wynagrodzenia wykonawcy za każdy dzień zwłoki. Szczególnie wysokie kary powinny obowiązywać w przypadku, gdy opóźnienie prac wiąże się z wysokimi kosztami dla zleceniodawcy (np. gdy taka sytuacja może spowodować utratę dofinansowania).

W jaki sposób dodać wspomniany zapis do podpisywanej przez siebie umowy? W tym wypadku najlepsze okazują się rozwiązania proste i nieskomplikowane. Odpowiedni będzie podpunkt o treści: „Za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu prac określonych w §... umowy, wykonawca zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości x% wynagrodzenia należnego mu na podstawie niniejszej umowy". Ogólnie rzecz biorąc, budowa klauzuli kary umownej musi zawierać kilka obowiązkowych elementów:

- opis okoliczności, w jakich będzie należało uiścić daną kwotę. Może to być np. określenie pojedynczego obowiązku, którego niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie będzie skutkowało koniecznością zapłacenia kary. Może to być również poszczególny przejaw nienależytego wywiązania się ze zobowiązania (np. zwłoka) lub niewywiązanie się czy nienależyte wywiązanie się z umowy ogólnie;

- wysokość kary umownej: możemy podać konkretną sumę lub podstawę do określenia jej ostatecznej wysokości (np. powiązać karę z wartością przedmiotu umowy);

- dodatkowym, nieobowiązkowym zapisem jest możliwość dochodzenia obok kary umownej odszkodowania uzupełniającego. Jest ona bardzo przydatna w przypadku, gdy kara umowna nie pokrywa w pełni strat poniesionych przez wierzyciela w wyniku niewykonania lub niewłaściwego wykonania postanowień umowy przez dłużnika. Warto wprowadzić ten zapis, gdyż możliwość dochodzenia odszkodowania obok kary umownej jest dopuszczalna jedynie wtedy, gdy zostanie przewidziana stosownym punktem w umowie.

 

 

Kary umowne mogą mieć różne rodzaje. Wśród nich można wyszczególnić cztery kategorie:

- kara umowna wyłączna: w przypadku takiego rodzaju kary wierzyciel nie ma prawa do żądania kwoty wyższej niż przewidziana w umowie. Innymi słowy, strony nie mogą domagać się wyższego odszkodowania niż kara zastrzeżona w umowie (można to robić jedynie wtedy, gdy w dokumencie znalazł się stosowny zapis na ten temat), nawet jeśli poniesione szkody przewyższają wysokość kary umownej;

- kara umowna zaliczalna: wierzyciel ma prawo domagać się zapłaty kary i odszkodowania uzupełniającego zgodnego z wysokością szkody powstałej w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków;

- kara umowna alternatywna: wierzyciel może żądać zapłaty z tytułu kary umownej lub odszkodowania;

- kara umowna kumulatywna: wierzyciel może ubiegać się o zapłatę z tytułu kary umownej i odszkodowania jednocześnie.

Zastrzeżenie kary umownej ma wiele zalet i z pewnością warto to zrobić. Po pierwsze: wierzyciel może się jej domagać bez konieczności wykazywania faktu poniesienia szkody i bez względu na jej rozmiar. Pozbawione znaczenia są również przyczyny niewywiązania się lub nieprawidłowego wywiązania się ze zobowiązań.

 

adwokat Paweł Cejrowski

Powrót na górę strony

Kancelaria Adwokacka
CEJROWSKI.pl