NASZE PUBLIKACJE, ARTYKUŁY I PORADY PRAWNE

Prawa autorskie

Jeśli nasza działalność zawodowa (i nie tylko) związana jest z twórczością, stworzone przez nas prace objęte są prawami autorskimi. Komu i za co przysługują owe prawa? Co powinniśmy o nich wiedzieć?

 

Jeśli chcemy poznać tajniki praw autorskich, najpierw musimy doprecyzować kilka powiązanych z nimi terminów. Po pierwsze: co możemy nazywać utworem? Według artykułu 1. Ustawy o prawie autorskim utwór to „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Oznacza to, że mianem utworu określamy rezultat pracy człowieka, który spełnia kryteria przejawu działalności twórczej (a więc musi być oryginalny, unikalny) o indywidualnym charakterze (czyli inny od już istniejących). Większość utworów należy do kilku kategorii – są to dzieła zapisane w formie słów, symboli matematycznych lub znaków graficznych, plastyczne, fotograficzne, lutnicze, architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne, audiowizualne (w tej kategorii mieszczą się m.in. filmy), muzyczne lub słowno-muzyczne, sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne oraz wzornictwa przemysłowego. Oczywiście, nie tylko wymienione prace mogą spełniać kryteria utworu. Warto wiedzieć, że nie trzeba skończyć utworu ani nigdzie go zgłaszać, by był on prawnie chroniony. Oznacza to, że nie istnieje konieczność spełnienia jakichkolwiek formalności, ponieważ nasza praca twórcza z automatu objęta jest prawem autorskim. Do kategorii utworów nie należą zaś odkrycia, procedury, idee, koncepcje matematyczne oraz metody i zasady działania (określane często jako know-how). Innymi słowy: prawo autorskie może chronić formę, w jakiej zapisane są dane informacje (artykuł, książkę itp.), a nie same dane.

 

Kolejnym ważnym pojęciem jest twórca. Mianem tym określamy osobę fizyczną, która stworzyła utwór. Jeżeli powstał on w ramach wykonywania obowiązków zawodowych w oparciu o umowę o pracę (ale nie innego rodzaju umowy), pracodawca (osoba prawna) nabywa autorskie prawa majątkowe.

 

W oparciu o osobiste prawa autorskie twórcy przysługuje prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem (a także, wedle życzenia, do udostępnienia go anonimowo), nadzoru nad sposobem korzystania z utworu, a także nienaruszalności treści i formy utworu. Osobiste prawa autorskie nie mogą zostać odsprzedane ani oddane komuś innemu. Można jedynie upoważnić drugą osobę, by decydowała o losach utworu jako pełnomocnik twórcy.

 

Można zaś przenieść na inną osobę tzw. majątkowe prawa autorskie. Odbywa się to m.in. na drodze dziedziczenia oraz na podstawie podpisanej przez obie strony umowy, np. poprzez udzielenie licencji lub przeniesienie autorskich praw majątkowych. Dzięki temu nabywca ma prawo czerpać korzyści majątkowe z utworu stworzonego przez kogoś innego. W umowie należy zawrzeć możliwe sposoby eksploatacji dzieła, np. publikacja na portalu internetowym, wydanie w formie książki itp. Nabywcy nie przysługuje prawo do korzystania z utworu w sposób inny niż zawarty w umowie.

 

Jeżeli utwór powstał w wyniku pracy więcej niż jednej osoby, mamy do czynienia ze współautorstwem. Oczywiście, mowa tu o sytuacjach, kiedy dane osoby wniosły twórczy wkład do dzieła. Takiego kryterium nie spełnia wkład pomocniczy lub techniczny – przykładowo redakcja lub korekta tekstu nie jest uznawana za współautorstwo. Prawo autorskie współautorów jest wspólne, a więc jakiekolwiek umowy dotyczące rozporządzania utworu muszą być podpisane przez wszystkie te osoby. W teorii wielkość udziałów powinna być proporcjonalna do wielkości wkładu, jaki dany współautor wniósł w zbiorową pracę. Można również zawrzeć stosowną umowę jeszcze przed postaniem utworu – należy w niej określić wielkość udziałów każdego z twórców oraz sposób wykonywania przysługujących mu praw. W przypadku, gdy jeden ze współautorów nie wyraża zgody na wykonanie prawa autorskiego do dzieła, wówczas każdy z pozostałych twórców może poprosić sąd o rozstrzygnięcie tego konfliktu. Zgoda pozostałych autorów nie jest wymagana jedynie wówczas, gdy jeden z twórców postanowi wykorzystać wyłącznie stworzoną przez siebie część utworu.

 

Zdarzają się również utwory połączone, czyli takie, które powstały w wyniku połączenia kilku oddzielnych utworów. Przykładem może być choreografia, która została stworzona do konkretnej muzyki. Tego rodzaju dzieła można rozpowszechniać jedynie za zgodą wszystkich twórców. Innym przypadkiem są tzw. utwory zbiorowe, czyli takie, które składają się z kilku utworów zebranych w jedną całość, np. encyklopedie lub słowniki. W takim wypadku prawa autorskie do całego utworu połączonego przysługują wydawcy lub producentowi, natomiast prawa do poszczególnych utworów składowych, podobnie jak w pozostałych przypadkach, przysługują ich twórcom.

 

Oczywiście, przysługuje nam również prawo cytatu – w przeciwnym wypadku nigdy nie moglibyśmy odwoływać się do już istniejących dzieł, co uniemożliwiłoby działanie mediów takich jak prasa czy telewizja. Możemy więc cytować fragmenty rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, o ile służy to celom dydaktycznym lub informacyjnym i jest opatrzone stosownym komentarzem. W takim wypadku nie możemy ingerować w treść przytaczanych utworów.

adwokat Paweł Cejrowski

Powrót na górę strony

Kancelaria Adwokacka
CEJROWSKI.pl