Odrzucenie spadku to oświadczenie, na mocy którego spadkobierca rezygnuje z udziału w spadku — zarówno z aktywów, jak i z długów spadkodawcy. W sytuacji gdy zobowiązania zmarłego przewyższają wartość majątku, odrzucenie spadku jest najdalej idącym sposobem uniknięcia udziału w zadłużonym spadku; alternatywnie spadkobierca może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku (alternatywą w skrajnych przypadkach bywa upadłość konsumencka). Polskie prawo daje na to 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Przekroczenie tego terminu oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza — i choć odpowiedzialność ogranicza się wtedy do wartości aktywów, sam proces ustalania stanu spadku bywa kosztowny i czasochłonny.

Jak odrzucić spadek — procedura krok po kroku?

Odrzucenie spadku wymaga złożenia oświadczenia przed sądem rejonowym lub przed notariuszem. Oświadczenie ma charakter formalny — musi zawierać dane spadkobiercy, dane spadkodawcy, wskazanie tytułu powołania (ustawa lub testament) oraz jednoznaczną wolę odrzucenia spadku. Nie można odrzucić spadku „częściowo" — odrzuca się cały udział albo nic.

Przed sądem oświadczenie składa się ustnie do protokołu na posiedzeniu jawnym. Opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 100 złotych zgodnie z art. 49 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Sąd wyznacza termin posiedzenia — w 2026 roku oczekiwanie na termin to przeciętnie KILKA tygodni w zależności od obciążenia sądu rejonowego. Oświadczenie można też złożyć w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, jeśli takie postępowanie już się toczy.

U notariusza procedura jest szybsza — oświadczenie można złożyć tego samego dnia,w którym umówiono wizytę. Notariusz sporządza akt notarialny z oświadczeniemo odrzuceniu spadku. Maksylana taksa notarialna zgodnie z §8 ust. 9 ustawy o maksymalnej stawce taksy notarialnej wynosi 50 zł netto (plus VAT i koszt wypisów). Do tego dochodzi obowiązek przesłania odpisu aktu do sądu spadku — notariusz robi to z urzędu.

Odrzucenie spadku u notariusza czy w sądzie — co wybrać?

Droga notarialna jest szybsza i prostsza — wizyta może trwat nawet ok. 30 minut,a oświadczenie jest skuteczne od chwili złożenia. Sąd wymaga złożenia wniosku, oczekiwania na termin posiedzenia i osobistego stawiennictwa na rozprawie.

W praktyce osoby, którym zależy na czasie (np. termin 6-miesięczny upływa za kilka dni), wybierają notariusza. Osoby, które chcą jednocześnie złożyć oświadczenie w toku toczącego się już postępowania spadkowego, składają je w sądzie. Oba sposoby mają identyczną moc prawną.

Odrzucenie spadku — termin 6 miesięcy i konsekwencje jego przekroczenia

Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy. Biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania — a nie od dnia śmierci spadkodawcy. To rozróżnienie ma ogromne znaczenie praktyczne.

Dla spadkobierców ustawowych pierwszej kolejności (małżonek, dzieci) termin zwykle biegnie od dnia śmierci spadkodawcy, bo wiedzą o swoim powołaniu od razu. Ale jeśli spadkodawca pozostawił testament powołujący inną osobę, ustawowi spadkobiercy mogą dowiedzieć się o tym dopiero w toku postępowania spadkowego — i od tego momentu liczy się ich termin. Analogicznie: jeśli spadkobierca testamentowy odrzuca spadek, kolejny w linii ustawowej dowiaduje się o swoim powołaniu dopiero z chwilą odrzucenia — i od tej chwili biegnie jego 6-miesięczny termin.

Po upływie terminu nie można już zwyczajnie odrzucić spadku, chyba że spadkobierca skutecznie uchyli się przed sądem od skutków niezłożenia oświadczenia, np. z powodu błędu lub groźby. Po upływie 6 miesięcy bez złożenia oświadczenia spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (od nowelizacji z 2015 roku). Oznacza to odpowiedzialność za długi spadkowe, ale tylko do wartości otrzymanych aktywów. Jeśli spadek to wyłącznie długi bez żadnego majątku, spadkobierca nie zapłaci wierzycielom nic — ale musi przejść przez procedurę sporządzenia spisu inwentarza lub wykazu inwentarza, co generuje koszty i absorbuje czas.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka — dodatkowe formalności

jeśli spadkobierca testamentowy odrzuca spadek, kolejny spadkobierca liczy swój termin od momentu, w którym dowiedział się, że wskutek tego odrzucenia został powołany do spadku. Jeśli dzieci są małoletnie, rodzic musi odrzucić spadek również w ich imieniu. Tu pojawia się komplikacja, gdyż co do zasady odrzucenie spadku w imieniu małoletniego może wymagać zgody sądu, ale od 15 listopada 2023 r. w określonych przypadkach rodzic, który sam odrzucił spadek, może odrzucić go w imieniu dziecka bez wcześniejszego zezwolenia sądu.

Jeżeli w danej sytuacji zgoda sądu jest wymagana, rodzic składa wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka; w zależności od etapu sprawy właściwy może być sąd opiekuńczy albo sąd spadku. Opłata wynosi 100 zł. We wniosku trzeba wykazać, że odrzucenie spadku leży w interesie dziecka — czyli że długi spadkowe przewyższają aktywa. Sąd wyznacza posiedzenie, na którym wysłuchuje rodziców i ocenia, czy odrzucenie rzeczywiście chroni majątek dziecka.

Termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku w imieniu dziecka biegnie od dnia, w którym rodzic dowiedział się o powołaniu dziecka — najczęściej od dnia złożenia własnego oświadczenia o odrzuceniu
Czas oczekiwania na zgodę sądu opiekuńczego wynosi w 2026 roku kilka tygodni — przy zbliżającym się terminie warto złożyć wniosek o pilne rozpoznanie
Aby zabezpieczyć termin, należy odpowiednio wcześnie złożyć wniosek do sądu albo — gdy spełnione są warunki ustawowe — złożyć oświadczenie bezpośrednio u notariusza lub w sądzie. Samo oczekiwanie na decyzję sądu nie powinno obciążać małoletniego, jeśli właściwy wniosek został złożony w terminie.
Jeżeli zgoda sądu jest wymagana, sąd ocenia interes każdego małoletniego dziecka osobno, choć rodzice mogą objąć jednym wnioskiem więcej niż jedno dziecko.
Po uzyskaniu zgody sądu rodzic składa oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka — u notariusza lub w sądzie, na tych samych zasadach co własne oświadczenie

Cała procedura — własne odrzucenie, wniosek o zgodę sądu, uzyskanie postanowienia, odrzucenie w imieniu dziecka — wymaga sprawnego działania i pilnowania terminów. W sprawach wielopokoleniowych warto rozważyć skorzystanie z pomocy kancelarii adwokackiej, która skoordynuje działania wszystkich członków rodziny. W rodzinach wielopokoleniowych efekt kaskadowy bywa jeszcze bardziej złożony: po odrzuceniu przez dorosłe dzieci spadkodawcy spadek przechodzi na wnuki, potem na prawnuki. Każde kolejne pokolenie musi zadbać o własny termin i właściwe oświadczenie, przy czym w przypadku małoletnich procedura zależy od tego, czy konieczna jest zgoda sądu.

Co się dzieje po odrzuceniu — skutki dla kolejnych spadkobierców?

Odrzucenie spadku przez jednego spadkobiercę nie powoduje, że spadek „znika". Udział spadkowy odrzucającego przechodzi na kolejnych spadkobierców ustawowych tak, jakby odrzucający nie dożył otwarcia spadku. Oznacza to, że w grę wchodzą dzieci odrzucającego — a jeśli ich nie ma lub też odrzucą — dalsi krewni zgodnie z kolejnością ustawową.

Ten mechanizm kaskadowy generuje problemy w dużych rodzinach. Jeśli spadkodawca miał troje dorosłych dzieci, a każde z nich ma po dwoje własnych dzieci, odrzucenie spadku przez całe pierwsze pokolenie oznacza powołanie sześciorga wnuków. Każdy z nich musi samodzielnie złożyć oświadczenie o odrzuceniu — albo małoletni za pośrednictwem rodziców z zgodą sądu opiekuńczego. Przy dalszych pokoleniach łańcuch wydłuża się jeszcze bardziej.

W skrajnych przypadkach efekt kaskadowy obejmuje kilkanaście lub kilkadziesiąt osób rozsianych po całym kraju. Część z nich może nawet nie wiedzieć, że stała się spadkobiercą. Informacja o powołaniu dociera do nich dopiero z pismem sądu — i od tego momentu biegnie ich 6-miesięczny termin. Brak koordynacji między członkami rodziny prowadzi do sytuacji, w których jedna osoba przegapia termin i zostaje spadkobiercą zadłużonego spadku, podczas gdy wszyscy pozostali zdążyli odrzucić.

Odrzucenie spadku a długi — na co uważać?

Odrzucenie spadku chroni przed odpowiedzialnością za długi spadkodawcy, ale nie rozwiązuje wszystkich problemów. Wierzyciele spadkobiercy mogą zakwestionować oświadczenie o odrzuceniu, jeśli uznają, że zostało złożone w celu pokrzywdzenia ich interesów (skarga pauliańska z art. 527 KC w zw. z art. 1024 KC). Problem ten pojawia się szczególnie gdy spadkobierca ma własne zobowiązania — np. zaległe alimenty na rodzica. Zgodnie z artykułem 1024 KC jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

Przed podjęciem decyzji o odrzuceniu warto ustalić rzeczywisty stan spadku. Spadkobierca ma prawo żądać sporządzenia spisu inwentarza przez komornika (opłata stała 400 zł plus koszty czynności) lub samodzielnie sporządzić wykaz inwentarza (bezpłatnie, na formularzu). Spis pozwala ocenić, czy aktywa przewyższają długi — bo odrzucenie spadku, w którym znajduje się wartościowa nieruchomość obciążona długiem mniejszym od jej wartości, byłoby stratą.

Odrzucenie spadku jest nieodwołalne. Po złożeniu oświadczenia spadkobierca nie może się rozmyślić — nawet jeśli okaże się, że spadek był więcej wart, niż sądził. Jedyną możliwością podważenia oświadczenia jest wykazanie, że zostało złożone pod wpływem błędu (np. spadkobierca nie wiedział o istnieniu nieruchomości w spadku) lub groźby. Termin na uchylenie się od skutków oświadczenia wynosi co do zasady rok od wykrycia błędu; wymaga to złożenia stosownego oświadczenia przed sądem i jego zatwierdzenia przez sąd.

Kontakt w zakresie pomocy prawnej przy odrzuceniu spadku

Kancelaria Adwokacka Cejrowski - TCZEW ul. Słowackiego nr 5/3

GDAŃSK – ul. Latarniana nr 1, STAROGARD GDAŃSKI - ul. Wodna nr 8

Telefon: +48 58 777 55 00 / +48 601 777 072

E-mail: kancelaria@cejrowski.pl