Na co zwrócić uwagę planując zakup działki? Z pewnością jednym z tematów jest służebność przesyłu, która polega na obciążeniu nieruchomości w taki sposób, by można było przeprowadzić przez nią urządzenia przesyłowe, np. energii elektrycznej, prądu, światłowodów itd. oraz umożliwić dostęp do tych urządzeń w momencie potrzeby naprawy czy konserwacji. W jaki sposób można ją ustanowić?

Służebność przesyłu – jak można ją ustanowić?

Przede wszystkim warto zadać sobie pytanie – w jaki sposób można ustanowić służebność przesyłu?
Otóż można to uczynić na kilka sposobów:
• poprzez umowę pomiędzy właścicielem nieruchomości a właścicielem sieci władnącej
(urządzeń),
• orzeczeniem sądowym,
• poprzez zasiedzenie,
• poprzez decyzję administracyjną.

Czy powoływanie się przez przedsiębiorców na zasiedzenie służebności gruntowej w kontekście służebności przesyłu jest zgodne z przepisami prawa?

Nagminną praktyką przedsiębiorców stało się powołanie na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, która nie znajduje odzwierciedlenia bezpośrednio w przepisach prawa.

Stanowiska w tej sprawie nie są jednolite, co ma odzwierciedlenie również w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego.

"Trybunał Konstytucyjny orzekł w sprawie P 10/16, że praktyka przedsiębiorstw przesyłowych polegająca na korzystaniu z cudzych nieruchomości bez umów i bez wynagrodzenia - pod pretekstem tzw. zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu -była sprzeczna z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony własności".

Ponadto Trybunał Konstytucyjny odniósł się także do pytań Sądu Rejonowego w Brodnicy i Grudziądzu: "Pytania brzmiały: czy art. 292 Kodeksu cywilnego stosowany w związku z art. 285 par. 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiany w ten sposób, ze umożliwiał nabycie przed wejściem w życie art. 305(1) – 305(4) k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie nieobowiązujących już: art. 35 ust 1 ustawy z 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości lub aktualnego art. 124 ust 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145), jest zgodny z art. 1 Protokołu dodatkowego numer 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP".

Służebność przesyłu – co ją charakteryzuje?

Kluczowe aspekty służebności przesyłu:
1. Na rzecz przedsiębiorstwa– służebność ta może zostać ustanowiona tylko na rzecz podmiotu zajmującego się przesyłem mediów (np. gazowni, elektrowni, telekomu).
2. Odpłatność– właściciel nieruchomości może żądać wynagrodzenia za ustanowienie służebności.
3. Ustanowienie– może nastąpić na podstawie umowy między właścicielem a przedsiębiorstwem lub– w przypadku braku porozumienia – na drodze sądowej.
4. Prawo wpisu do księgi wieczystej– służebność przesyłu może (choć nie musi) być wpisana do księgi wieczystej nieruchomości.
5. Możliwość zniesienia– jeśli urządzenia przesyłowe przestaną być wykorzystywane, właściciel nieruchomości może dążyć do zniesienia służebności.