Współwłasność nieruchomości – mieszkania, domu czy gruntu – często powstaje w wyniku dziedziczenia, darowizny lub wspólnego zakupu. Z czasem jednak może stać się źródłem konfliktów lub utrudnień w zarządzaniu majątkiem. W takiej sytuacji rozwiązaniem jest zniesienie współwłasności.

Każdy ze współwłaścicieli ma prawo żądać zniesienia współwłasności w dowolnym momencie, chyba że zostało ono czasowo wyłączone na mocy umowy (maksymalnie na 5 lat, z możliwością przedłużenia). Procedura może przebiegać polubownie – przed notariuszem – albo sądownie, gdy brak jest porozumienia między stronami.

Poniżej przedstawiamy kompleksowy przewodnik po całym procesie.

Czym jest zniesienie współwłasności?

Zniesienie współwłasności to procedura prowadząca do zakończenia stanu, w którym kilka osób posiada udziały w tej samej rzeczy. Jej efektem jest:

przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli,
fizyczny podział nieruchomości,
albo sprzedaż i podział uzyskanych środków.

Celem jest ustalenie nowego, jednoznacznego stanu prawnego i wyeliminowanie konieczności wspólnego podejmowania decyzji dotyczących nieruchomości.

Sposoby zniesienia współwłasności

Prawo przewiduje trzy podstawowe formy zniesienia współwłasności:

1. Podział fizyczny rzeczy wspólnej

Polega na wydzieleniu części odpowiadających udziałom współwłaścicieli. W przypadku nieruchomości może to oznaczać podział gruntu na odrębne działki lub wyodrębnienie lokali.

Warunkiem jest zgodność podziału z przepisami prawa oraz jego zgodność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. Podział nie może prowadzić do istotnego obniżenia wartości nieruchomości.

2. Przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych

To najczęściej stosowane rozwiązanie przy mieszkaniach i domach. Jeden ze współwłaścicieli przejmuje całość prawa własności, a pozostali otrzymują spłatę odpowiadającą wartości ich udziałów.

Jeśli wartość wydzielonych części nie odpowiada dokładnie udziałom, różnice wyrównywane są poprzez dopłaty pieniężne.

3. Sprzedaż rzeczy wspólnej i podział środków

Gdy podział fizyczny nie jest możliwy, a żaden ze współwłaścicieli nie chce lub nie może przejąć całości, sąd może zarządzić sprzedaż – często w drodze licytacji – a następnie podział uzyskanej kwoty proporcjonalnie do udziałów.

Zniesienie współwłasności na drodze porozumienia (u notariusza)

Jeśli wszyscy współwłaściciele są zgodni co do sposobu podziału, najprostszą i najszybszą drogą jest zawarcie umowy notarialnej.

Warunki:

pełna zgoda wszystkich stron,
ustalenie sposobu podziału,
uzgodnienie wysokości ewentualnych spłat i dopłat.

W wielu przypadkach procedura może zakończyć się podczas jednej wizyty w kancelarii notarialnej. To rozwiązanie pozwala uniknąć długotrwałego postępowania sądowego i dodatkowych kosztów.

Zniesienie współwłasności na drodze sądowej – krok po kroku

W przypadku braku porozumienia konieczne jest skierowanie sprawy do sądu.

Krok 1: Złożenie wniosku

Wniosek o zniesienie współwłasności składa się do Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości.

We wniosku należy:

dokładnie określić nieruchomość,
wskazać uczestników postępowania,
dołączyć dowód własności (np. odpis z księgi wieczystej),
zaproponować sposób zniesienia współwłasności.

Proponowany podział nie może być sprzeczny z ustawą ani prowadzić do znacznego zmniejszenia wartości rzeczy.

Ograniczenia ustawowe przy podziale nieruchomości

Podział nieruchomości musi:

być zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego,
zapewniać dostęp wydzielonych działek do drogi publicznej.

Krok 2: Opłaty i załączniki

Do wniosku należy dołączyć:

dowód uiszczenia opłaty sądowej,
odpis księgi wieczystej,
odpisy wniosku i załączników dla uczestników.

Opłaty:

1000 zł – opłata od wniosku,
300 zł – jeśli wniosek zawiera zgodny projekt zniesienia współwłasności,
150 zł – opłata za wpis nowego właściciela do księgi wieczystej po zakończeniu sprawy.

Dodatkowe koszty mogą obejmować wynagrodzenie biegłego rzeczoznawcy oraz koszty zastępstwa procesowego.

Krok 3: Postępowanie dowodowe

Sąd:

doręcza wniosek pozostałym współwłaścicielom,
ustala stan faktyczny,
często powołuje biegłego rzeczoznawcę do wyceny nieruchomości.

Opinia biegłego ma kluczowe znaczenie – szczególnie przy ustalaniu wysokości spłat i ocenie możliwości podziału.

Krok 4: Mediacja

Sąd może skierować strony do mediacji, aby umożliwić im wypracowanie porozumienia. W praktyce często skraca to czas postępowania i ogranicza koszty.

Krok 5: Postanowienie sądu

Sąd wydaje postanowienie o zniesieniu współwłasności, w którym określa nowy stan prawny nieruchomości.

Po jego uprawomocnieniu należy złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wpis nowego właściciela.

Ile trwa zniesienie współwłasności?

W trybie notarialnym – nawet kilka dni.
W trybie sądowym – od kilku miesięcy do kilku lat (w zależności od stopnia skomplikowania sprawy i liczby uczestników).

Najczęstsze problemy przy znoszeniu współwłasności

brak zgody co do wartości nieruchomości,
spory dotyczące sposobu podziału,
brak zdolności finansowej do spłaty pozostałych współwłaścicieli,
obciążenia hipoteczne,
nieuregulowany stan prawny nieruchomości.

Profesjonalna analiza sytuacji prawnej na początku postępowania pozwala uniknąć wielu z tych trudności.

Wsparcie prawne przy zniesieniu współwłasności

W sprawach o zniesienie współwłasności kluczowe znaczenie ma odpowiednia strategia – zarówno negocjacyjna, jak i procesowa.

Zakres pomocy prawnej może obejmować:

analizę sytuacji prawnej rzeczy (ruchomej i nieruchomej),
wskazanie najkorzystniejszego sposobu zniesienia współwłasności,
doradztwo dotyczące konsekwencji finansowych i podatkowych,
negocjacje z pozostałymi współwłaścicielami (szczególnie przy trybie notarialnym),
przygotowanie wniosku wraz z załącznikami,
reprezentację przed sądem i wsparcie w toku całego postępowania.

Zakres działań każdorazowo dostosowywany jest do indywidualnej sytuacji klienta oraz jego oczekiwań wobec procedury.

Podsumowanie

Zniesienie współwłasności to skuteczny sposób na uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości i uniknięcie dalszych konfliktów między współwłaścicielami. W zależności od poziomu porozumienia między stronami możliwe jest szybkie rozwiązanie notarialne lub bardziej złożone postępowanie sądowe.

Im wcześniej przeprowadzona zostanie rzetelna analiza prawna, tym większa szansa na sprawne i korzystne zakończenie sprawy.

Kontakt w zakresie porady prawnej dotyczącej współwłasności i jej zniesienia

Kancelaria Adwokacka Cejrowski - TCZEW ul. Słowackiego nr 5/3

GDAŃSK – ul. Latarniana nr 1, STAROGARD GDAŃSKI - ul. Wodna nr 8

Telefon: +48 58 777 55 00 / +48 601 777 072

E-mail: kancelaria@cejrowski.pl