Mediacja to sposób rozwiązywania sporów, w którym neutralna osoba trzecia - mediator - pomaga stronom wypracować porozumienie bez konieczności orzekania przez sąd. W polskim prawie mediacja funkcjonuje od 2005 roku, ale dopiero w ostatnich latach zyskała realne znaczenie procesowe. W ostatnich latach ustawodawca i sądy coraz wyraźniej promują mediację jako alternatywę dla wieloletnich procesów sądowych - szczególnie w sporach gospodarczych i budowlanych.

Czym jest mediacja i jak wygląda w polskim systemie prawnym?

Mediacja w sprawach cywilnych uregulowana jest w art. 183¹–183¹? Kodeksu postępowania cywilnego. Jej istotą jest dobrowolność — żadna ze stron nie może być zmuszona do zawarcia ugody, a mediator nie narzuca rozwiązania. Różni to mediację od arbitrażu, gdzie arbiter wydaje wiążące rozstrzygnięcie, i od postępowania sądowego, gdzie wyrok zapada niezależnie od woli stron. Jedną z podstawowych zasad mediacji jest jej poufność. Mediator, strony i inne osoby uczestniczące w mediacji co do zasady nie mogą powoływać się w późniejszym postępowaniu na propozycje ugodowe ani informacje ujawnione podczas sesji mediacyjnych, chyba że strony zgodnie postanowią inaczej. Ta zasada zachęca do otwartości: strona, która przyzna się do częściowej winy podczas mediacji, nie ryzykuje, że jej słowa zostaną użyte przeciwko niej na rozprawie.

Mediacja sądowa a mediacja pozasądowa - różnice w praktyce

Mediacja sądowa to mediacja prowadzona na podstawie skierowania sądu. Sędzia — z urzędu lub na wniosek strony — kieruje sprawę do mediatora wpisanego na listę stałych mediatorów sądowych. Strony mają 7 dni na wyrażenie sprzeciwu wobec skierowania. Mediacja sądowa jest ograniczona czasowo — sąd wyznacza termin do 3 miesięcy, choć w uzasadnionych przypadkach może go przedłużyć.

Mediacja pozasądowa (umowna) wynika z inicjatywy samych stron, bez udziału sądu. Strony wybierają mediatora, ustalają zasady i harmonogram spotkań. Nie obowiązują tu terminy ustawowe — mediacja trwa tak długo, jak strony widzą sens jej kontynuowania. Ugoda zawarta w mediacji pozasądowej wymaga zatwierdzenia przez sąd, żeby zyskała moc tytułu egzekucyjnego, ale sam proces jej zatwierdzenia jest szybki i odbywa się na posiedzeniu niejawnym.

Kto może być mediatorem i jak wybrać odpowiedniego?

Mediatorem może być każda osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych i korzystająca z pełni praw publicznych. Przepisy nie wymagają ukończenia studiów prawniczych ani żadnego konkretnego kierunku — teoretycznie mediatorem może zostać inżynier, psycholog czy ekonomista. W praktyce jednak kompetencje mediatora mają bezpośredni wpływ na szanse powodzenia mediacji. Stali mediatorzy sądowi to osoby wpisane na listę prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego. Wpis na listę stałych mediatorów wymaga spełnienia ustawowych wymogów formalnych oraz wykazania przygotowania do prowadzenia mediacji. W praktyce sądy biorą pod uwagę ukończone szkolenia, doświadczenie zawodowe i rekomendacje ośrodków mediacyjnych. Listy mediatorów są publicznie dostępne na stronach internetowych sądów okręgowych — można je przejrzeć przed wyrażeniem zgody na konkretnego mediatora.

Przy wyborze mediatora sprawdź jego specjalizację - mediator doświadczony w sprawach gospodarczych niekoniecznie poradzi sobie z konfliktem rodzinnym i odwrotnie
Zwróć uwagę na przynależność do ośrodka mediacyjnego - renomowane centra (np. przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych lub Centrum Mediacji Lewiatan) weryfikują kwalifikacje swoich mediatorów
Zapytaj o liczbę przeprowadzonych mediacji i odsetek ugód - doświadczony mediator prowadzi kilkadziesiąt spraw rocznie
Jeśli sąd skierował sprawę do mediacji, możesz wnioskować o zmianę wyznaczonego mediatora, jeśli masz uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności
Sprawdź, czy mediator ukończył szkolenie certyfikowane - minimum 40 godzin szkolenia bazowego plus specjalizacja w danym typie spraw

Dobry mediator nie opowiada się po żadnej ze stron. Jego zadaniem jest prowadzenie rozmowy w sposób, który pozwala stronom samodzielnie dojść do rozwiązania — a nie sugerowanie, kto ma rację.

Mediacja rodzinna i mediacja w sprawie rozwodowej

Mediacja rodzinna obejmuje spory między członkami rodziny - od konfliktów małżeńskich, przez ustalenie kontaktów z dzieckiem, po podział majątku wspólnego między małżonkami. To jeden z najczęstszych typów mediacji w Polsce: w 2025 roku sprawy rodzinne stanowiły ok. 40% wszystkich mediacji sądowych.

Mediacja w sprawie rozwodowej może dotyczyć zarówno samego rozwodu, jak i kwestii towarzyszących - alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi i sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. W przypadku rozwodu z orzeczeniem o winie mediacja bywa szczególnie trudna - warto wcześniej rozważyć, jak orzeczenie o winie wpływa na podział majątku. Sąd rozwodowy kieruje strony do mediacji szczególnie chętnie, gdy widzi szansę na porozumienie w sprawach dotyczących dzieci. Ugoda mediacyjna w zakresie kontaktów z dzieckiem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma taką samą moc jak postanowienie sądowe — jest egzekwowalna przez komornika.

Ile trwa mediacja rodzinna i od czego zależy jej przebieg?

Czas trwania mediacji rodzinnej zależy od złożoności sporu i gotowości stron do kompromisu. Proste sprawy - np. ustalenie harmonogramu kontaktów z dzieckiem, gdy oboje rodzice chcą porozumienia - zamykają się w 2-4 sesjach rozłożonych na 3-6 tygodni. Sprawy wielowątkowe, obejmujące jednocześnie alimenty, podział majątku i władza rodzicielską, wymagają 4-8 sesji i trwają od 2 do 4 miesięcy.

Pojedyncza sesja mediacyjna trwa zwykle 1,5-3 godziny. Mediator może prowadzić spotkania wspólne (obie strony przy jednym stole) lub caucus - osobne rozmowy z każdą stroną. Caucus stosuje się, gdy poziom konfliktu jest na tyle wysoki, że bezpośrednia rozmowa byłaby nieproduktywna. W sprawach z przemocą domową mediacja jestniewskazana - jeśli wszczęto procedurę Niebieskiej Karty. W sprawach związanych z przemocą domową mediacja często okazuje się nieodpowiednia z uwagi na nierównowagę między stronami i ryzyko wywierania presji na osobę pokrzywdzoną. Samo prowadzenie procedury Niebieskiej Karty nie wyklucza automatycznie mediacji, ale w praktyce mediator powinien każdorazowo ocenić, czy możliwe jest prowadzenie rozmów w sposób bezpieczny i dobrowolny dla obu stron.

Koszty mediacji - ile zapłacisz w 2026 roku?

Koszty mediacji sądowej reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W sprawach majątkowych wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2 000 zł za całą mediację. W sprawach niemajątkowych (np. kontakty z dzieckiem, rozwód bez podziału majątku) wynagrodzenie wynosi 150 zł za pierwsze posiedzenie i 100 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 450 zł.

Do wynagrodzenia mediatora dochodzą zwrot kosztów przejazdów, wynajmu pomieszczenia i korespondencji - zwykle 50-150 zł za całą mediację. Koszty ponoszą obie strony po połowie, chyba że ugoda stanowi inaczej.

Mediacja pozasądowa jest droższa, bo wynagrodzenie mediatora ustalane jest rynkowo. W dużych ośrodkach mediacyjnych stawka za sesję w 2026 roku wynosi 300-500 zł netto. W sprawach gospodarczych o dużej wartości - znacznie więcej. Mimo to całkowity koszt mediacji jest wielokrotnie niższy niż koszt procesu sądowego, który obejmuje opłatę od pozwu, wynagrodzenie pełnomocnika, koszty biegłych i utracony czas.

Jeżeli potrzebujesz kontaktu do adwokata z Tczewa, Starogardu Gdańskiego i Gdańska w zakresie mediacji skontaktuj się z nami:

Kancelaria Adwokacka Cejrowski - TCZEW ul. Słowackiego nr 5/3

GDAŃSK – ul. Latarniana nr 1, STAROGARD GDAŃSKI - ul. Wodna nr 8

Telefon: +48 58 777 55 00 / +48 601 777 072

E-mail: kancelaria@cejrowski.pl