Skarga pauliańska - co warto wiedzieć?

Skarga pauliańska jest jednym z najważniejszych instrumentów ochrony wierzyciela w prawie cywilnym. Jej celem jest przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których dłużnik, chcąc uniknąć spłaty zobowiązań, wyzbywa się swojego majątku lub przenosi go na osoby trzecie. Skarga pauliańska pozwala wierzycielowi zakwestionować takie czynności i dochodzić zaspokojenia z majątku, który formalnie nie należy już do dłużnika, lecz został wyprowadzony z jego majątku z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Znajomość zasad funkcjonowania skargi pauliańskiej ma szczególne znaczenie w realiach obrotu gospodarczego i prywatnego, gdzie próby ukrywania majątku przez dłużników nie należą do rzadkości. Skarga pauliańska stanowi zaś swoiste ,,narzędzie”, które przywraca równowagę pomiędzy interesami wierzyciela i dłużnika.

Skarga pauliańska w prawie cywilnym – istota i cel instytucji

Skarga pauliańska to taki szczególny rodzaj powództwa, którego podstawą są przepisy Kodeksu cywilnego[1] (art. 527). Jej istotą nie jest całkowite unieważnienie dokonanej czynności prawnej, lecz uznanie jej za bezskuteczną w stosunku do konkretnego wierzyciela. Oznacza to, że czynność nadal pozostaje ważna pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią, jednak wierzyciel może traktować przedmiot tej czynności tak, jakby nadal należał do majątku dłużnika.

Celem skargi pauliańskiej w prawie cywilnym jest ochrona realnej możliwości zaspokojenia wierzytelności. Instytucja ta zapobiega sytuacjom, w których teoretycznie legalne działania dłużnika prowadzą jednak do faktycznego pokrzywdzenia wierzyciela i uniemożliwienia egzekucji.

Skarga pauliańska – przesłanki skutecznego wniesienia powództwa

Przesłanki konieczne do możliwości skorzystania ze skargi pauliańskiej stanowią kluczowy element oceny sądu, czy powództwo może zostać uwzględnione. Wierzyciel, występując z takim żądaniem, musi wykazać, że przysługuje mu wierzytelność wobec dłużnika. Istotne jest również to, aby dłużnik dokonał czynności prawnej, która doprowadziła do jego niewypłacalności lub pogłębiła stan niewypłacalności.

Kolejną istotną przesłanką skargi pauliańskiej jest świadomość dłużnika, że jego działanie prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela. Znaczenie ma także wiedza osoby trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową (musi o tym wiedzieć albo istnieje sytuacja, w ramach której przy zachowaniu należytej staranności mogła się o tym dowiedzieć). Skarga pauliańska przesłanki obejmuje więc zarówno elementy obiektywne, jak i subiektywne, co sprawia, że postępowania te bywają skomplikowane dowodowo w praktyce.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, to wtedy jednak domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Podobnie - jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, to wtedy także domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To istotne ułatwienie dowodowe dla wierzycieli.

Darowizna a skarga pauliańska – szczególna relacja

Poza tym, darowizny są powszechnym sposobem wyzbywania się majątku przez dłużników, zwłaszcza na rzecz osób bliskich. Tutaj także istnieje pewne domniemanie określone w przepisach (art. 528 ustawy), bowiem jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie (zatem np. przez darowiznę), to wtedy wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Jeśli zatem doszło do darowizny na rzecz osoby trzeciej, to w praktyce później często prowadzi do uznania czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela, zwłaszcza gdy została dokonana w okresie istnienia zadłużenia i doprowadziła do niewypłacalności dłużnika. W takich sytuacjach sąd może przyznać wierzycielowi prawo zaspokojenia się z przedmiotu darowizny, mimo że formalnie należy on już do osoby trzeciej.

Skarga pauliańska – przykład z praktyki

Najlepiej funkcjonowanie tej instytucji w praktyce można przedstawić na przykładzie. Możemy wyobrazić sobie sytuację, w której dłużnik, mając świadomość toczącego się postępowania o zapłatę, dokonuje darowizny nieruchomości na rzecz członka rodziny. W efekcie egzekucja z majątku dłużnika staje się niemożliwa, ponieważ formalnie nie posiada on już wartościowych składników majątku.

W takim przypadku wierzyciel może wystąpić do sądu z żądaniem uznania darowizny za bezskuteczną wobec niego. Wymaga to jednak wniesienie powództwa do sądu. Jeżeli sąd uwzględni powództwo, wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję z nieruchomości, mimo że została ona wcześniej przeniesiona na osobę trzecią. Trzeba przy tym pamiętać o terminach – skorzystania z tej instytucji nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.

Skarga pauliańska a odpowiedzialność osoby trzeciej

Co ważne, skarga pauliańska nie jest tutaj tak naprawdę skierowana bezpośrednio przeciwko dłużnikowi, lecz przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową. Odpowiedzialność tej osoby ma jednak charakter ograniczony i dotyczy jedynie zakresu uzyskanej korzyści. Oznacza to, że wierzyciel nie może żądać więcej, niż wynosi wartość majątku wyprowadzonego z majątku dłużnika.

W praktyce skarga pauliańska w prawie cywilnym pełni funkcję odstraszającą i prewencyjną. Osoby trzecie, zwłaszcza bliscy dłużnika, muszą liczyć się z ryzykiem, że przyjęcie majątku od zadłużonego podmiotu może prowadzić do sporów sądowych i odpowiedzialności wobec wierzycieli.

Znaczenie skargi pauliańskiej dla ochrony wierzycieli

Skarga pauliańska stanowi zatem jeden z fundamentów ochrony wierzycieli w prawie cywilnym. Dzięki niej możliwe jest skuteczne przeciwdziałanie nadużyciom i próbom ucieczki przed odpowiedzialnością finansową.

Podsumowanie – skarga pauliańska z udziałem adwokata/prawnika (Gdańsk, Tczew, Starogard Gdański)

Skarga pauliańska w prawie cywilnym pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi dochodzenia należności w sytuacjach, gdy standardowe środki egzekucyjne okazują się niewystarczające.

Jeżeli szukasz adwokata/prawnika (Gdańsk, Tczew, Starogard Gdański) do pomocy prawnej w zakresie skargi pauliańskiej – skontaktuj się z naszą kancelarią.

Kontakt w zakresie porady prawnej dotyczącej skargi pauliańskiej

Kancelaria Adwokacka Cejrowski - TCZEW ul. Słowackiego nr 5/3 

GDAŃSK – ul. Latarniana nr 1, STAROGARD GDAŃSKI - ul. Wodna nr 8 

Telefon: +48 58 777 55 00 / +48 601 777 072 

E-mail: kancelaria@cejrowski.pl