W polskim systemie prawnym wykroczenie jest jedną z podstawowych kategorii czynów zabronionych, z którą w praktyce styka się bardzo wiele osób. Wykroczenie nie jest przestępstwem (te bowiem dzielą się na zbrodnie i występki), a odrębną kategorią czynów zabronionych. W praktyce często dotyczą one zarówno spraw związanych z ruchem drogowym, drobnymi naruszeniami porządku publicznego czy też innych zachowań. Choć wykroczenie jest czynem karalnym, jego społeczna szkodliwość jest co do zasady mniejsza niż w przypadku przestępstw, wobec czego zwykle wiąże się z łagodniejszymi karami.

Wykroczenie – definicja i podstawy odpowiedzialności

Pojęcie wykroczenia zostało uregulowane w Kodeksie wykroczeń[1] , który stanowi podstawowy akt prawny określający zasady odpowiedzialności za takie czyny. Zgodnie z ustawą, wykroczenie to czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 złotych lub nagany.

W praktyce oznacza to, że aby doszło do ukarania za wykroczenie, konieczne jest spełnienie określonych przesłanek. Nie każde zachowanie sprzeczne z normami społecznymi automatycznie będzie wykroczeniem. Musi ono zostać wyraźnie wskazane w ustawie oraz wypełniać określone przesłanki.

Elementy wykroczenia

Elementy wykroczenia odgrywają kluczową rolę przy ocenie, czy dane zachowanie może skutkować odpowiedzialnością. Do podstawowych elementów wykroczenia zalicza się czyn dokonany przez człowieka, jego bezprawność oraz karalność określoną w ustawie. Czynem może być tutaj zarówno działanie, jak i zaniechanie, o ile ustawa nakłada obowiązek określonego zachowania. Bezprawność polega na sprzeczności czynu z obowiązującym porządkiem prawnym, natomiast karalność oznacza, że za dany czyn przewidziano sankcję w przepisach prawa.

Zasadniczo wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie (art. 5 ustawy). W wielu przypadkach wykroczenia popełniane są nieumyślnie, na przykład wskutek niedbalstwa lub niezachowania należytej ostrożności. Wykroczenie nieumyślne zachodzi, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

Wykroczenie a przestępstwo - różnice

Niezwykle istotne jest także samo rozróżnienie pojęć wykroczenia i przestępstwa. Choć oba pojęcia odnoszą się do czynów zabronionych, różnią się one stopniem społecznej szkodliwości, rodzajem sankcji oraz trybem postępowania. Wykroczenie jest czynem o mniejszej wadze, za który przewidziane są łagodniejsze kary, natomiast przestępstwo stanowi poważniejsze naruszenie porządku prawnego, zagrożone surowszymi konsekwencjami. Przestępstwa dzielą się zaś na zbrodnie i występki.

Różnice widoczne są również w regulacjach proceduralnych. Sprawy o wykroczenia rozpoznawane są w uproszczonym trybie, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia[2] , natomiast przestępstwa rozpatrywane są w pełnym postępowaniu karnym. W praktyce granica między wykroczeniem a przestępstwem bywa jednak płynna, czego dobrym przykładem jest kradzież.

Kradzież – wykroczenie czy przestępstwo?

Kradzież jako wykroczenie często pojawia się w kontekście drobnych kradzieży sklepowych. O tym, czy kradzież będzie wykroczeniem czy przestępstwem, decyduje przede wszystkim wartość skradzionego mienia. Jeżeli nie przekracza ona ustawowego progu (czyli 800 zł), to wtedy czyn kwalifikowany jest jako wykroczenie. Przekroczenie tej granicy powoduje, że kradzież staje się przestępstwem, zagrożonym wyższą odpowiedzialnością karną.

Wykroczenia nieletnich – szczególne zasady odpowiedzialności

Wykroczenia nieletnich podlegają odrębnym zasadom odpowiedzialności, wynikającym z potrzeby uwzględnienia wieku oraz stopnia rozwoju psychicznego sprawcy. Co do zasady, osoba, która nie ukończyła 17 lat, nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenia na zasadach ogólnych. W takich przypadkach zastosowanie znajdują przepisy dotyczące postępowania w sprawach nieletnich, których celem jest przede wszystkim wychowanie, a nie represja. W praktyce oznacza to, że wobec nieletnich sprawców wykroczeń mogą być stosowane środki wychowawcze, takie jak np. nadzór kuratora. Odpowiedzialność nieletnich za wykroczenia ma więc charakter przede wszystkim prewencyjny i resocjalizacyjny.

Kara grzywny za wykroczenie i inne sankcje

Najczęściej stosowaną sankcją jest kara grzywny za wykroczenie, która może być wymierzona w określonych przez ustawę granicach (zasadniczo od 20 do 5000 zł, w szczególnych przypadkach do 30.000 zł). Wysokość grzywny zależy od rodzaju wykroczenia, stopnia winy sprawcy oraz jego sytuacji majątkowej.

Poza grzywną, za wykroczenie mogą być orzekane również inne kary, takie jak areszt, ograniczenie wolności czy też nagana. W niektórych przypadkach możliwe jest także zastosowanie środków karnych, na przykład nawiązka albo zakazu prowadzenia pojazdów, co ma szczególne znaczenie przy wykroczeniach związanych z ruchem drogowym.

Wykroczenie – jazda po alkoholu jako przykład

Innym przykładem wykroczenia jest prowadzenie pojazdu w stanie po użyciu alkoholu. O kwalifikacji prawnej decyduje stężenie alkoholu w organizmie kierującego. Jeżeli mieści się ono w granicach tzw. stanu po użyciu alkoholu (tj. 0,2‰ do 0,5‰ we krwi), to czyn stanowi wykroczenie. Przekroczenie tego poziomu powoduje, że mamy do czynienia z przestępstwem prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości.

Konsekwencje wykroczenia polegającego na jeździe po alkoholu mogą być dotkliwe. Sprawca podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 2500 złotych. Ponadto, w razie popełnienia tego wykroczenia sąd orzeka wobec sprawcy zakaz prowadzenia pojazdów. Często później ma to istotny wpływ na sytuację zawodową i osobistą sprawcy, zwłaszcza gdy prowadzenie pojazdu jest niezbędne do wykonywania pracy.

Podsumowanie – sprawa o wykroczenie z udziałem adwokata/prawnika (Gdańsk, Tczew, Starogard Gdański)

Wykroczenie, mimo że uznawane za czyn o mniejszej wadze niż przestępstwo, może prowadzić do realnych i odczuwalnych konsekwencji prawnych.

Jeżeli szukasz adwokata/prawnika (Gdańsk, Tczew, Starogard Gdański) do pomocy prawnej w zakresie sprawy o wykroczenie – skontaktuj się z naszą kancelarią.

Kontakt w zakresie porady prawnej dotyczącej wykroczenia

Kancelaria Adwokacka Cejrowski - TCZEW ul. Słowackiego nr 5/3

GDAŃSK – ul. Latarniana nr 1, STAROGARD GDAŃSKI - ul. Wodna nr 8

Telefon: +48 58 777 55 00 / +48 601 777 072

E-mail: kancelaria@cejrowski.pl

Przypisy:

[1] Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 734 z późn. zm.).

[2] Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 860 z późn. zm.).